Przywilej dla Żydów wielkopolskich księcia kaliskiego Bolesława Pobożnego

Przywilej kaliski gwarantował ludności żydowskiej w Wielkopolsce swobodę działalności gospodarczej oraz osiedlania się, zapewniał bezpieczeństwo życia i mienia. Zostali oni wyjęci spod sądownictwa miejskiego. Władzę zwierzchnią i sądowniczą sprawował książe poprzez wojewodów. Surowo karane miały być bezpodstawne oskarżania Żydów i przestępstwa przeciw nim popełnione. Przywilej ten gwarantował ludności żydowskiej wolność wyznania i organizowania wspólnot religijnych. Według statutu, należało udzielić pomocy Żydowi napadniętemu w nocy, a w przewodach sądowych przeciwko Żydowi nie wystarczał świadek chrześcijanin. Kara groziła za porwanie dziecka żydowskiego i ochrzczenie go. Żydzi mogli wymagać procentu od udzielonego kredytu, a także przyjmować w zastaw dobra ruchome.

Od tego momentu na ziemie polskie przez całe średniowiecze napływały rzesze osadników żydowskich. Musimy jednak pamiętać, że pierwsi Żydzi odwiedzali nasze ziemie już w XI w. Byli to głównie kupcy.

Wśród przybyszów żydowskich znaleźli się uchodźcy poszukujący schronienia przed prześladowaniami, których doznawali w Niemczech oraz Czechach podczas wypraw krzyżowych. O epidemię dżumy (1347-1350) również oskarżono Żydów. Inną przyczyną był powszechny ruch osadniczy w Europie Wschodniej, który ogarnął także tę społeczność. Natomiast dla książąt i królów polskich Żydzi, zajmujący się głównie handlem i bankierstwem, stanowili szansę rozwoju gospodarczego kraju. Żydzi mieszkający tutaj mogli poszczycić się rozbudowanym systemem autonomii swoich instytucji.

Kolejnym ważnym krokiem było rozszerzenie statutu kaliskiego na cały kraj przez Kazimierza Wielkiego. Jest godne zapamiętania, że Polska przez wieki była centrum żydowskiej diaspory nie tylko ze względu na liczbę mieszkających na jej obszarze wyznawców religii mojżeszowej, lecz także na powstały tu ośrodek życia religijnego i kulturalnego Żydów aszkenazyjskich.

I. Ł.

Ilustracja: pieczęć Bolesława Pobożnego z 1258 r., Wikimedia Commons, CC BY-SA.

O ile nie jest to stwierdzone inaczej, wszystkie materiały na stronie są dostępne na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska. Pewne prawa zastrzeżone na rzecz Muzeum Historii Polski